Qurilish

Qurilishdagi chang: O‘zbekistonda changni bostirish talablari va jarimalar

2025-yil iyunidan O‘zbekistonda qurilish maydonidan ko‘tarilgan chang uchun alohida modda bo‘yicha jarima solinadi, 2026-yil iyunidan esa talablarga datchiklar va kameralar qo‘shildi. Quruvchi aynan nima qilishi shart, qoidabuzarlik qanchaga tushadi va changni nima bilan bostirish mumkin — barchasini bir joyga to‘pladik. Har bir band hujjatga havola bilan.

Yangilangan: 2026-yil 14-noyabr

Talablar kimga taalluqli

Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksning 85-1-moddasi 2025-yil 3-martdagi O‘RQ-1042-son Qonun bilan kiritilgan va 2025-yil 5-iyundan kuchda. Modda «Qurilish maydonlarida atmosfera havosini muhofaza qilish talablariga rioya etmaslik» deb nomlanadi.

Moddaga maydoni 500 kvadrat metr va undan katta bo‘lgan qurilish maydoni kiradi — tutash hudud va chiqish yo‘llari bilan birga. Javobgarlik qurilish tashkilotining mansabdor shaxslariga yuklanadi.

Ikki holatda jazo qo‘llanadi:

  • havoga chang va qum zarralari ko‘tarilishini bartaraf etish bo‘yicha majburiy talablar buzilgan bo‘lsa;
  • shu hududlarda ifloslantiruvchi moddalarni chiqarishning ruxsat etilgan me’yorlari oshirilgan bo‘lsa.

Qurilishdagi chang uchun qancha jarima

  • birinchi qoidabuzarlik — bazaviy hisoblash miqdorining (BHM) 10 baravari miqdorida jarima;
  • ma’muriy jazo qo‘llanganidan keyin bir yil ichida takrorlansa — 50 BHM.

BHM miqdori o‘zgarib turadi, shuning uchun so‘mdagi summa ham o‘zgaradi: qonun qabul qilingan 2025-yil martida 10 BHM 3,75 mln so‘mni tashkil etgan, 2026-yil noyabrida esa Toshkentdagi qurilish rahbariga shu moddaning 1-qismi bo‘yicha 4,4 mln so‘m jarima solingan.

Jarimaning o‘zi asosiy xavf emas. Ekologiya milliy qo‘mitasi quruvchilarni ogohlantirgan: qurilish 10 ish kunigacha to‘xtatilishi yoki ishlar butunlay tugatilishi mumkin. Atrof-muhitga yetkazilgan zarar uchun esa kompensatsiya to‘lovlari hisoblanadi — bu endi butunlay boshqa summalar.

Tekshiruvlar nimani ko‘rsatmoqda

2026-yil noyabr boshida Ekologiya milliy qo‘mitasi Toshkent shahri va viloyatida 26 ta qurilish maydoni tekshirilgani haqida xabar berdi: 9,1 mlrd so‘m kompensatsiya hisoblangan, bitta maydonda ishlar to‘xtatilgan.

Bu summalarning asosiy qismi — hujjatsiz tuproq va qurilish chiqindilari hamda kesilgan daraxtlar uchun. Ammo chang da’volarda alohida band sifatida qayd etiladi: Olmazor tumanidagi quruvchiga 1,23 mlrd so‘mdan ortiq hisoblangan, qoidabuzarliklar orasida obyektda changni bostirish uskunasi o‘rnatilmagani va g‘ildirak yuvish punkti qilinmagani ko‘rsatilgan.

Yashnobod tumanidagi qurilishda g‘ildirak yuvish postlari va havoni muhofaza qilish choralari bo‘lmagan, loy ko‘chalar bo‘ylab 2–2,5 kilometrga tarqalgan. Ifloslantirish va chiqindilar uchun kompensatsiya — 5,18 mlrd so‘m.

Qurilish maydonidan aynan nima talab qilinadi

85-1-moddaning o‘zi choralarni sanab o‘tmaydi — u majburiy talablarga havola qiladi. Ular qanday ekanini Ekologiya milliy qo‘mitasi 2025-yil noyabrida ShNQ 3.01.02-23 shaharsozlik normalariga tayanib quruvchilarga eslatgan:

  • chang va qumni cho‘ktirish uchun osma suv purkagichlar va sug‘orish tizimlari;
  • chang eng ko‘p bo‘lgan joylarda, shuningdek maydonga kirish va chiqish joylarida suv sepish;
  • yuk mashinalari va boshqa texnika uchun g‘ildirak yuvish punkti;
  • chang va qum tarqalishiga yo‘l qo‘ymaydigan himoya to‘siqlari;
  • bino ichidagi ishlarda chang tutuvchi materiallar.

2026-yilda nima qo‘shildi: datchiklar, kameralar va 30 daqiqa

Prezidentning «Toza havo» loyihasi to‘g‘risidagi 2026-yil 25-martdagi PF-46-son Farmoni 2026-yil 1-iyundan qurilish obyektlari uchun yangi majburiyatlarni joriy etdi: fon monitoring stansiyalari hamda perimetr va chiqish nuqtalarida onlayn-kameralar, ularning ma’lumotlari Ekologiya qo‘mitasi bazasiga uzatiladi. Qoidabuzarlarning «Shaffof qurilish» tizimidagi reytingi pasaytiriladi.

Shu kuni Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligi 45-son buyruq bilan QR 01.02-26 «Qurilishda ekologik faoliyat talablari» reglamentini tasdiqladi. U buyurtmachi va pudratchi uchun majburiy bo‘lib, maydonda bu qanday ishlashini belgilaydi:

  • ishlar boshlanishidan oldin buyurtmachi va pudratchi Ekologik boshqaruv rejasini tasdiqlaydi — unda chang va shovqinni kamaytirish choralari bo‘ladi;
  • stansiyalar chang (PM2.5, PM10) va shovqinni o‘lchaydi hamda ma’lumotlarni har 1–5 daqiqada uzatadi;
  • chang ogohlantirish chegarasidan oshsa, pudratchida uni bostirish uchun 30 daqiqa bor: suv sepish, texnikani cheklash, ish rejimini o‘zgartirish, materiallarni yopish;
  • oshish holatlari kun davomida uch martadan ko‘p takrorlansa, mas’ul shaxs nazorat organini xabardor qiladi va changli ishlarni vaqtincha to‘xtatadi;
  • ko‘rilgan barcha choralar elektron jurnalga yoziladi — sana, sabab hamda foto yoki video bilan.

Reglament stansiyalarni quyidagi hollarda o‘rnatishni to‘g‘ridan-to‘g‘ri talab qiladi: sanoat obyekti turarjoydan 300 metrdan yaqin qurilayotganda, bu ekologik ekspertiza xulosasida yozilganda, ishlar tunda bajarilganda va nazorat organi talab qilganda.

Quruvchi aynan tuman o‘rnatishi shartmi

Yo‘q. Normalar natijani talab qiladi — chang ko‘tarilmasligi va to‘siqdan tashqariga chiqmasligi kerak, usulni esa quruvchining o‘zi tanlaydi. Qurilish vazirligi reglamentida namlash, sochiluvchan materiallarni yopish va g‘ildirak yuvish tavsiya etiladigan choralar sifatida ko‘rsatilgan.

Toshkent — alohida mavzu. 2026-yil iyunida hokimlik poytaxt qurilishlari uchun talablar loyihasini taqdim etdi: maydonlar perimetri bo‘ylab mikroiqlim yaratish tizimlari, suv purkagichlar va dozatorlar o‘rnatish rejalashtirilgan, 1700 ga yaqin obyektga esa joriy etish uchun muddat berilishi aytilgan. Ushbu maqola yangilangan paytda bu hali loyiha: qaror raqami va aniq muddatlar ochiq manbalarda yo‘q.

Qurilishda chang nima bilan bostiriladi

Amalda bir necha usul qo‘llanadi va odatda ular birgalikda ishlatiladi:

  • Shlang yoki suv sepuvchi mashina bilan sug‘orish. Boshlash oson, lekin odam yoki texnika kerak, ko‘p suv ketadi, maydon qurishi bilan chang qaytadi.
  • Perimetr bo‘ylab tuman liniyasi. To‘siqda va chiqishlar ustida forsunkali shlang: mikrotomchilar changni og‘irlashtiradi va u to‘siq yonida cho‘kadi. O‘zi ishlaydi va sug‘orishdan kam suv sarflaydi.
  • Tuman to‘plari. Chang to‘siqdan uzoqda ko‘tariladigan katta ochiq hududlar va demontaj uchun.
  • Sochiluvchan materiallarni yopish va to‘siqdagi himoya to‘rlari. Havodagi chang bilan kurashmaydi, uning manbasini yo‘qotadi.
  • G‘ildirak yuvish. Bu havo haqida emas, ko‘chadagi loy haqida — lekin u changni bostirish bilan birga tekshiriladi.

Biz tuman liniyalari bilan shug‘ullanamiz: ularni to‘siq perimetri bo‘ylab va chiqishlarga o‘rnatamiz. Ular g‘ildirak yuvish va datchiklarning o‘rnini bosmaydi — bular alohida talablar.

Tekshiruv oldidan qisqa chek-list

  • Maydon 500 m² va undan katta — demak, 85-1-modda sizga taalluqli.
  • To‘siq butun perimetr bo‘ylab o‘rnatilgan.
  • Kirish, chiqish va changli hududlarda suv sepish yoki purkash bor.
  • Chiqishda g‘ildirak yuvish punkti ishlaydi.
  • Qum, tuproq va boshqa sochiluvchan materiallar yopilgan.
  • Ekologik talablar uchun mas’ul shaxs tayinlangan va Ekologik boshqaruv rejasi tasdiqlangan.
  • Obyekt monitoring ostida bo‘lsa — stansiyalar va kameralar ishlaydi, ko‘rilgan choralar jurnalga yoziladi.

Ushbu material — ochiq manbalar sharhi, yuridik maslahat emas. Normalar matnini hujjatlarning o‘zidan tekshiring — havolalar quyida.

Manbalar

  1. 2025-yil 3-martdagi O‘RQ-1042-son Qonun — MJtK 85-1-moddasi (Lex.uz)
  2. Gazeta.uz, 05.03.2025 — qurilish maydonlaridagi chang uchun jarimalar joriy etilishi haqida
  3. Spot.uz, 24.11.2025 — Ekologiya milliy qo‘mitasining ogohlantirishi, ShNQ 3.01.02-23
  4. Yuz.uz, 31.03.2026 — «Toza havo» loyihasi to‘g‘risidagi PF-46-son Farmon
  5. QR 01.02-26 reglamenti, Qurilish vazirining 2026-yil 25-martdagi 45-son buyrug‘i (PDF)
  6. Spot.uz, 10.06.2026 — Toshkent hokimligining qurilish maydonlariga talablar loyihasi
  7. UzNews.uz, 05.11.2026 — Toshkent va viloyatdagi qurilish maydonlari tekshiruvi natijalari
  8. Spot.uz, 05.11.2026 — Yashnobod tumanidagi qurilish
  9. Podrobno.uz, 05.11.2026 — Olmazor tumanidagi qurilish

Ko‘p beriladigan savollar

O‘zbekistonda qurilishdagi chang uchun qancha jarima?

MJtK 85-1-moddasi bo‘yicha — mansabdor shaxsga 10 BHM, bir yil ichida takrorlansa — 50 BHM. 2026-yil noyabrida Toshkentdagi qurilish rahbariga shu moddaning 1-qismi bo‘yicha 4,4 mln so‘m jarima solingan.

Qurilish maydoni qaysi maydondan boshlab 85-1-modda ostiga tushadi?

500 kvadrat metrdan. Talablar tutash hudud va maydondan chiqish yo‘llariga ham taalluqli.

Chang sababli qurilishni to‘xtatishlari mumkinmi?

Ha. Ekologiya milliy qo‘mitasi ishlar 10 ish kunigacha to‘xtatilishi yoki butunlay tugatilishi mumkinligi haqida ogohlantirgan. QR 01.02-26 reglamenti bo‘yicha esa datchiklardagi oshish holatlari kuniga uch martadan ko‘p takrorlansa, changli ishlar vaqtincha to‘xtatiladi.

Tuman tizimini o‘rnatish majburiymi?

Yo‘q, qonun bitta majburiy usulni ko‘rsatmaydi. Chang ko‘tarilmasligi kerak: bu suv sepish, purkash, tuman liniyalari, materiallarni yopish bilan hal qilinadi. Toshkentda hokimlik 2026-yilda perimetr bo‘ylab mikroiqlim yaratish tizimlari to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘rsatilgan loyihani taqdim etgan, lekin bu hozircha loyiha.

30 daqiqa ichida nima qilish kerak?

Maydondagi datchik chang yoki shovqin bo‘yicha ogohlantirish chegarasi oshganini ko‘rsatsa, QR 01.02-26 reglamenti pudratchiga chora ko‘rish uchun 30 daqiqa beradi: suv sepish, texnikani cheklash, ish rejimini o‘zgartirish, materiallarni yopish.

Maydoningizga to‘plamni bepul hisoblaymiz

Obyekt surati va o‘lchamlarini yuboring: bir kun ichida to‘plam tanlab, kalit topshirishning aniq narxini aytamiz.

To‘plamlar va narxlarTelegramga yozish
+998 90 979 01 79

Shuningdek o‘qing

Bu qanday ishlaydi

Chang va hasharotlarga qarshi tuman: kam aytiladigan bonuslar

Tumanlatish tizimi nafaqat sovutadi: suv zarralari changni bosadi, pashsha va chivinlarni uzoqlashtiradi. Bu qanday ishlaydi va hovli, kafe hamda fermaga nima beradi.

O‘qish →
Foydalanish

Suv va elektr sarfi: tuman qancha turadi

Tuman tizimining suv va elektr sarfi: nega mikrotomchili purkash sug‘orishdan bir necha barobar tejamli, kompressor qancha quvvat oladi va salqin mavsum qancha turadi.

O‘qish →
O‘rnatish

Tumanlatish tizimini o‘rnatish: hammasi qanday o‘tadi

Toshkentda tuman tizimini kalit topshirish sharti bilan o‘rnatish qanday o‘tadi: arizadan va bepul hisob-kitobdan bir kunda ishga tushirishgacha. Obyektda nimani tayyorlash kerak.

O‘qish →